Gratis online onderwijs voor iedereen: een utopie?

Valt er nog iets over mooc’s te zeggen wat niet al gezegd is? Nauwelijks, zou je denken, na alle media-aandacht van de laatste maanden. Maar feit is dat deze (gratis) online cursussen ook tijdens Dé Onderwijsdagen weer een prominente plek hebben gekregen. Terecht, want mooc’s afdoen als hype is kortzichtig.

Gratis online onderwijs van de beste universiteiten, voor iedereen toegankelijk, tot in de verste uithoeken van de wereld. Met de opkomst van massive open online courses (mooc’s), was het afgelopen jaar een zekere opgewondenheid voelbaar:  iedereen krijgt straks de kans zich te ontplooien, we gaan toe naar een slimmere wereld – en daardoor een betere wereld.

Cynisme

Aan het andere einde van het spectrum heerste cynisme. Wie nu al geen (studie)boek uit de bibliotheek haalt, gaat echt geen mooc’s volgen. Daar komt bij dat de cursussen van platforms zoals Coursera (vooralsnog) gratis zijn, maar dat er wel degelijk verdiend moet gaan worden. Want er zijn miljoenen geïnvesteerd door durfkapitalisten. En zij willen vroeg of laat geld zien. Blijft het nobele streven om onderwijs voor iedereen toegankelijk te maken, dan nog overeind? Zit er überhaupt wel een nobel streven achter deze initiatieven?

Ook is er kritiek op de kwaliteit. De toetsing zou onbetrouwbaar zijn en door een gebrek aan persoonlijk contact zou nooit de leerervaring van een traditionele cursus geëvenaard kunnen worden. Als het gaat om de betekenis van mooc’s en online onderwijs in de toekomst, zal de waarheid waarschijnlijk ergens in het midden liggen: de cynici zien het te zwart (wat ze per definitie doen, daar zijn het immers cynici voor) en de optimisten stellen de zaken te rooskleurig voor.

Witte vlekken

We zijn nog lang niet zo ver dat elke uithoek van de wereld een (snelle) internetverbinding heeft. Het Afrikaanse platteland kent bijvoorbeeld nog veel witte vlekken. Maar de revolutie komt er wel aan. Dat biedt op termijn zeker mogelijkheden, want onderwijs is de basis voor sociale en economische ontwikkeling. Het is al mogelijk om de educatieve video’s van de Khan Academy  (niveau basisschool en middelbare school) offline te verspreiden in afgelegen regio’s in de wereld. Benieuwd ben ik ook naar het moment waarop de eerste mooc’s vanuit een Afrikaanse context zich zullen aandienen op internationale platforms.

Ik heb inmiddels een aantal online cursussen gevolgd. Drie bij Coursera en één bij edX. De critici hebben een punt: er zijn tussen de cursussen grote verschillen in niveau en kwaliteit.  Verzachtende omstandigheid: mooc’s bevinden zich nog in de experimentele fase. Ze kunnen in de toekomst alleen maar beter worden. Soms geven de makers zelf ook aan dat het veel tijd kost een goede online cursus in elkaar te zetten. In hun angst de boot niet te missen, gaan ze misschien wel eens overhaast te werk.

De cynici die mooc’s afserveren met het argument dat er niets nieuws onder de zon is en dat je evengoed een boek uit de bibliotheek kunt halen voor zelfstudie, hebben toch echt weinig gevoel voor het veranderende digitale én demografische landschap. Want over ruim tien jaar, voorspelt de Unesco, zijn er wereldwijd 80 miljoen extra studenten die hoger onderwijs willen volgen. Het is onmogelijk om al die studenten (alleen) te bedienen in fysieke gebouwen. Er zal toch een vorm van online leren – wellicht blended learning – noodzakelijk worden.

Aanbod creëert de vraag

Bij mooc’s lijkt het aanbod deels de vraag te creëren. Het gemak waarmee je kunt deelnemen, studeren op het moment dat het jou uitkomt, geen reistijd naar een universiteit, het prettige format (video’s met meestal een hoge informatiedichtheid), en toch de mogelijkheid tot interactie met medestudenten – zij het beperkt. Als een mooc goed in elkaar zit, is een studieboek over het betreffende onderwerp voor mij geen alternatief meer. Misschien wel ter verdieping, niet als inleiding.

Zou het ooit zo ver komen dat over praktisch elk denkbaar onderwerp, een direct toegankelijke, kwalitatief goede, gratis online cursus te vinden is? Bijvoorbeeld vanuit Wikipedia, zodat je niet op verschillende sites hoeft te zoeken naar het onderwerp van je keuze? En liefst met de mogelijkheid de cursussen te waarderen, zodat kwaliteit vanzelf boven komt drijven. Ik hoop het, maar misschien is het een utopie.

Onderwijsinstituten en docenten worden niet overbodig als kwaliteitsonderwijs zo eenvoudig online toegankelijk zou worden. Ze krijgen wel een andere rol. Met de Steve Jobsscholen – om even een uitstapje te maken naar het basisonderwijs – zijn de eerste stappen al gezet in deze richting.

Terwijl mooc’s inmiddels volop in de belangstelling staan, dient zich op de achtergrond een andere trend aan: learning analytics. Misschien naast mooc’s wel een van de meest opvallende ontwikkelingen in onderwijsland. Tijdens Dé Onderwijsdagen hoop ik in ieder geval één sessie over dit onderwerp te bezoeken.

Over Edukator

Edukator.nl (een initiatief Janneke Schuurman) publiceert nieuws over onderwijsinnovatie & ICT.
Dit bericht werd geplaatst in 2013, Janneke Schuurman. Bookmark de permalink .

Een reactie op Gratis online onderwijs voor iedereen: een utopie?

  1. Je zegt:
    Zou het ooit zo ver komen dat over praktisch elk denkbaar onderwerp, een direct toegankelijke, kwalitatief goede, gratis online cursus te vinden is? Bijvoorbeeld vanuit Wikipedia, zodat je niet op verschillende sites hoeft te zoeken naar het onderwerp van je keuze? En liefst met de mogelijkheid de cursussen te waarderen, zodat kwaliteit vanzelf boven komt drijven. Ik hoop het, maar misschien is het een utopie.

    Ik ben er van overtuigd dat dit gaat komen, sterker nog, het is er al bijna zoals jij beschrijft. Met http://www.scolly.nl hebben wij daarvoor de basis al gelegd via het concept Skill Toolbox. Dit koppelt onderwerpen/leerdoelen direct aan leermiddelen zoals (Khan) video’s, oefeningen, spellen, enzovoorts. Op dit moment staan de Skill Toolboxen Mediawijsheid en Rekenen/wiskunde in de steigers. Nu nog bepaalt de redactie welke (gratis) leermiddelen erbij komen. Wij zijn op zoek naar mensen die willen bijdragen en meedenken.

    Yvonne Kleefkens
    yvonne@scolly.nl
    ykleefkens@snelleren.nl
    yvonne@khanacademy.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s